(Díli, 09 Juñu 2026) – Centro Nacional Chega!I.P hala’o atividade tolu importante, Ida, halo inagurasaun ba Edifisiu Sentru Arkivu Centro Chega! Foun. Rua, halo mos lansamentu ba Espozisaun Arkivistika. Tolu, halo Seminariu Nasional kona-ba Politika no Enkuadramentu Juridiku Arkivu no Sibernétika. Atividade hirak ne’e hala’o iha Antigo Comarca Balide, Dili.
Objetivu husi inagura Edifísiu Sentru Arkivu Foun nu’udar sentru ba prezervasaun arkivu no dezenvolvimentu sistema dokumentasaun modernu iha Timor-Leste. Objetivu seluk mak, atu introdús fasilidade no funsaun sira husi Edifísiu Sentru Arkivu Foun ba públiku. Atu hametin konxiénsia públika kona-ba importánsia arkivu no prezervasaun memória istórika. Atu hatudu kolesaun arkivu istóriku sira liu hosi espozisaun públika.
Inagurasaun Edifisiu Sentru Arkivu Centro Chega! Foun nu’udar pasu importante ba hametin nasaun ninia kapasidade iha jestaun arkivu. Ho Sentru Arkivu Chega! Foun dezeña atu hasa’e padraun sira prezervasaun nian, suporta esforsu dijitalizasaun, espanda asesu públiku, no asegura protesaun longu-prazu dokumentu istóriku sira.
Inagurasaun Edifísiu sentru arkivu foun ne’e mos nu’udar selebrasaun ida ba Timor-Leste ninia kompromisu ba memória, koñesimentu, no progresu institusionál. No sai hanesan konvite ida ba públiku, matenek-na’in sira, governante sira ne’ebé halo desizaun polítika, no parseiru dezenvolvimentu sira atu reflete hamutuk kona-ba papél arkivu nian hodi forma sosiedade ida ne’ebé informadu no prezerva fundasaun istóriku sira nasaun nian ba jerasaun sira tuir mai.
Sentru Arkivu Chega! Foun ho fasilidade foun hodi reflete Timor-Leste ninia kompromisu atu dezenvolve sistema arkivu ne’ebé modernu no reziliente. Sentru Arkivu Chega! foun ne’e kontrui ho finansiamentu husi Orsamentu Geral Estadu (OGE) ne’ebé reflete Governu ninia kompromisu ba prezerva memória no hametin infraestrutura arkivu públiku nian, ho fasilidade no sistema tékniku sira arkivu nian ne’ebé instala iha sentru arkivu foun ho apoia husi United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization (UNESCO) no Korea International Cooperation Agency (KOICA) liu husi kooperasaun internasionál no inisiativa parseria institusionál sira.
Iha oportunidade hanesan, halo lansamentu Espozisaun Arkivistika. Espozisaun arkivistika hanesan atividade edukasionál ne’ebé demonstra kolesaun arkivu istóriku selesionadu sira ne’ebé prezerva no jere husi Centro Chega!I.P Materiá sira espozisaun nian inklui dokumentu istóriku sira hosi períodu konflitu no rekonsiliasaun nian, arkivu audiovizuál sira kompostu fotografia istóriku sira hanesan karta sira, relatóriu sira, no sasin sira, kolesaun arkivu dijitalizadu sira, dokumentasaun kona-ba prosesu prezervasaun no konservasaun. Espozisaun arkivistika ne’ebé hatudu kolesaun istóriku selesionadu sira promove importánsia atu prezerva patrimóniu dokumentál nasaun nian.
Alende ne’e, iha mos atividade Semináriu nasionál kona-ba Politika no Enkuadramentu Juridika kona-ba Arkivu no Esbosu Lei Sibernétika, nu’udar plataforma ida ba diálogu kona-ba jestaun arkivu, transformasaun dijitál, no futuru jestaun informasaun iha Timor-Leste. Atividade seminariu ne’e hala’o atu diskute dezafiu no oportunidade sira jestaun arkivu nian iha era dijitál sibernétika, atu hametin rede kolaborativu entre instituisaun arkivistiku sira, akadémiku sira, governu, no sosiedade sivíl. Atu diskute kona-ba politika no enkuadramentu juridiku kona-ba arkivu no sibernetika Timor-Leste nian.
Semináriu nasionál ne’e nu’udar forum diskusaun kona-ba politika no enkuadramentu juridiku (policy and legal framework) konaba arkivu no sibernetika ne’ebé halibur reprezentante governu, membru parlamentu, sosiedade sivil no parseiru internasionál sira hodi diskute konaba politika no enkuadramentu juridika arkivu no sibernétika nian. Tópiku xave sira inklui urjénsia hosi Lei Arkivu Nasionál no Lei sibernétika ne’ebe mak dadaun ne’e governu prepara hela.
Enkuantu Timor-Leste kontinua hametin ninia sistema governasaun, edukasaun, no jestaun ba informasaun publiku, papél arkivu nian sai signifikativu tebetebes. Sentru arkivu la’ós de’it hanesan fatin ba rai kolesaun dokumentu administrativu sira, maibé mós sai hanesan memória viva nasaun nian. Nia prezerva istória, esperiénsia, evidénsia sira ne’ebé forma identidade koletiva, suporta peskiza istórika, promove transperénsia no akuntabilidade, no asegura katak jerasaun tuir mai kontinua aprende lisaun pasadu nian.
Entertantu, atividade hirak ne’e hala’o nu’udar abertura ofisiál ida ba Edifísiu Sentru Arkivu Centro Chega! Foun iha Timor-Leste. Centro Nacional Chega!I.P hanesan Institutu Publiku ne’ebé dedika ba prezerva memória istórika Timor-Leste nian, promove edukasaun direitu umanu, suporta inisiativa memorializasaun, no hakle’an komprensaun públiku nian kona-ba istória pasadu, rezisténsia, rekonsiliasaun no harii dame.
Detallu informasaun download docpdf:KomImpr Inagura Arkivu Chega!






























