Dili – (05 Juñu 2026), Estudante Departementu Relasaun Internasional (RI), Fakuldade Siénsia Sosiais e Politika (FSSP), Universidade Nasional Timor Lorosa’e (UNTL) hamutuk na’in 40 hala’o vizita dahuluk iha Muzeu Chega! hodi haree no aprende istória Timor-Leste ne’ebé prezerva iha Muzeu Chega!. Vizita ne’e hahu husi sekuensia akontesimentu sira, istória narativa vitima no sobrevivente sira, ezibisaun kona-ba violasaun direitus umanus pasadu, vizita kadeira eletriku, no sela nakukun nu’udar fatin detensaun, torturasaun no violasaun direitus umanus oin-oin ba timoroan sira.

Hafoin remata vizita, Diretór Ezekutivu Chega!, Hugo Maria Fernandes fo refleksaun ba estudante sira hateten katak, ita boot nu’udar estudante ne’ebé foti Departementu Relasaun Internasional nu’udar futuru diplomata tenke aprende istória tanba istória fo lisaun barak kona-ba solidariedade, respeitu no persisténsia.

“Ita ko’alia kona-ba aprende istória tenke husi parte hotu-hotu. Istória ne’e fo ba ita lisaun barak, atu aprende kona-ba solidariedade, respeitu, persisténsia. Imi nu’udar diplomata tenke kuda iha imi nia laran. Negosia ho ema tenke firme, tenke tuba rai metin tanba ita mai ho baze ida, rai kiik ida luta ba ukun-an laiha apoiu husi ema seluk, maibé luta to’o hetan ukun-an”, dehan Diretór iha refleksaun ne’ebé hala’o iha Sala Cinema, Muzeu Chega!.

Diretór fundamenta katak, durante tinan 24 nia laran, povu Timor-Leste nia luta ba ukun-an mak manan direitus umanus. Ita laduni Indonézia sai husi Timor ho kilat, ita duni sai Indonézia husi timor tanba timoroan sira nia direitu fundamental ne’ebé hetan violasaun oin-oin. Ohin loron Timor-Leste hetan ukun rasik-an, imi estudante sira nia knar importante ba oin mak tenke hakerek inan, aman, maun no avo sira nia istória pasadu ne’ebé uluk fo nia kontribuisaun ba funu ida ne’e, entrega ba Chega! hodi halo publikasaun.

Iha oportunidade ne’e, Mica Bareto Soares nu’udar Dosente Materia Politika Externa Timorense, ne’ebé akompaña estudante sira vizita Muzeu Chega!, hato’o agradesimentu ba Chega! tanba fasilita no fahe ona informasaun kona-ba istória ne’ebé prezerva iha Muzeu Chega! ba estudante sira.

Dosente esplika, objetivu lori estudante sira mai vizita Muzeu Chega! atu koñese di’ak liu-tan ita nia istória luta ba ukun rasik-an nian, hahu husi tempu kolonizasaun, okupasaun Indonézia to’o ohin loron. Nia dehan tan, istória pasadu ne’e importante tebes ba estudante sira aprende oinsa mak ita hateke ba oin.

Dosente ne’e fiar katak, durante estudante sira nia vizita iha Muzeu Chega! bele sai lisaun di’ak ba sira hodi refleta katak, ukun-an ne’e la’os buat fasil, la’os ema tau iha bandeiza hodi ita simu, maibé liu husi luta naruk, dezafius oin-oin mak ita hakur to’o hetan uku-an. Ita nia ukun-an ne’e ita tenke jere, ita tenke prenxe ho didi’ak ho ita nia dezenvolvimentu.

Reprezentante Estudante RI, Efifania da Silva Araújo, hato’o agradesimentu ba Chega! ne’ebé fahe ona koñesimentu ba sira, no koñesimentu ne’e sai hanesan odamatan, ba oin sira sei aprende liu tan istória Timor-Leste nian, sira mos promete ba sira nia-an katak, sira sei sai hanesan ajente ba dame no rekonsiliasaun nian.

Entertantu, remata husi atividade refleksaun ne’e, Diretór Ezekutivu Chega!, Hugo Maria Fernandes entrega livru “Chega! Modul Teachers Manual Peace and Conflict, History, Human Rights and Trasitional Justice” ba Dosente Materia Politika Externa Timorense, Mica Bareto Soares.

Media Chega!.