(Díli, 15 Jullu 2026) – Centro Nacional Chega!I.P organiza Konferénsia Internasional  ho tema “Lia-loos, Memória no Justisa”, ne’ebé realiza durante loron 3 hahu (15-17), iha Palm Springs Hotel, Kampu Alor, Dili, Timor-Leste. Konferensia Internasional ne’e hetan apoiu finanseiru husi Korea International Cooperation Agency (KOICA) no United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization (UNESCO) liu husi projetu “Digitalization of Chega! National Center for Conflict Reconciliation and Peacebuilding in Timor-Leste Project”.

Objetivu prinsipal husi konferensia ne’e, atu fasilita diálogu komparativu entre pratikante sira no instituisaun sira Komisaun Lia-loos no Rekonsiliasaun nian husi Ázia-Pasífiku no sira seluk hodi fahe prátika di’ak sira no lisaun sira ne’ebé aprende ona. Atu envolve iha inkéritu teóriku no filozófiku kona-ba fundasaun sira justisa tranzitória nian: ba saida maka komisaun lia-loos nian, saida maka justisa ezije, no oinsá maka rekonsiliasaun bele komprende di’ak liu iha sosiedade sira pós-konflitu nian. Atu ezamina papél espesífiku sira husi arkivu sira, instituisaun memória nian, no muzeu sira hodi sustenta legadu sira Komisaun Lia-loos no Rekonsiliasaun nian, prevene apagamentu, no permite peskiza no envolvimentu públiku. Atu esplora modelu sira edukasaun dame nian ne’ebé sensivel ba konflitu, informadu kona-ba trauma ne’ebé foti husi arkivu sira Komisaun Lia-loos no Rekonsiliasaun nian, inklui envolvimentu ho jerasaun ‘pós-memória’ husi foinsa’e sira ne’ebé la moris husi eventu sira ne’ebé dokumenta ona. Atu hametin rede rejionál sira no parseria institusionál sira entre órgaun sira Komisaun Lia-loos no Rekonsiliasaun nian, instituisaun akadémika sira, sosiedade sivíl.

Konferénsia internasional ne’e mos dezeña pilar temátiku haat ne’ebé kruza malu hanesan; Polítika lia-loos nian: oinsá Komisaun Lia-loos no Rekonsiliasaun sira konstitui, limita, no kontesta. Justisa, rekonsiliasaun, no sobrevivente: justisa tranzisaun ne’ebé sentradu iha vítima no limite sira husi reparasaun institusionál. Papel arkivu no muzeu sira nian hodi sustenta memória no prevene revizaun istóriku. Edukasaun no jerasaun pós-memória: tradús deskobrimentu sira Komisaun Lia-loos no Rekonsiliasaun nian ba kurríkulu no vida sívika.

Rezultadu husi konferénsia ne’e, atu produz rezultadu sira tuir mai mak dokumentu ida kona-ba Prosedimentu Konferénsia nian ne’ebé halibur aprezentasaun hotu-hotu, rezultadu sira husi painél, no relatóriu sira husi grupu serbisu nian. Hametin parseria no rede institusionál sira entre órgaun sira Komisaun Lia-loos no Rekonsiliasaun nian, instituisaun akadémika sira, arkivista sira, no edukadór sira iha rejiaun. Kontribuisaun ida ba baze koñesimentu projetu nian ne’ebé luan liu antes enkontru finál revizaun projetu nian ne’ebé planeia ona ba trimestre ikus tinan 2026 nian. Konjuntu Rekomendasaun Dili nian kona-ba prátika di’ak komparativa Komisaun Lia-loos no Rekonsiliasaun nian, sustentabilidade arkivu nian, no edukasaun dame nian ne’ebé sensivel ba konflitu, ne’ebé dirije ba governu sira, instituisaun Komisaun Lia-loos no Rekonsiliasaun nian, no organizasaun internasionál sira iha Ázia-Pasífiku tomak.

Arkivu Komisaun Lia-loos no Rekonsiliasaun sira okupa pozisaun ida ne’ebé úniku no vulnerável iha intersesaun istória, lei, polítika, no memória. Sira maka simultaneamente: baze sira evidénsia nian ba prosesu sira responsabilizasaun nian; repozitóriu sira husi sasin sobrevivente nian; ferramenta sira ba edukasaun dame nian; no objetu sira kontestasaun polítika nian. Pergunta kona-ba oinsá arkivu sira-ne’e prezerva, governa, asesu, no uza husi sé, iha kondisaun saida, no ho enkuadramentu pedagójiku saida la’ós kestaun téknika ida. Ida-ne’e kestaun justisa nian. Konferénsia ida-ne’e halibur, ba dala uluk iha rejiaun ne’e, pratikante no instituisaun sira Komisaun Lia-loos no Rekonsiliasaun nian husi Timor-Leste, Repúblika Korea, Fiji, Illa Salomaun, no Kanadá hamutuk ho istoriadór sira, matenek-na’in sira justisa tranzisionál nian, arkivista sira, no edukadór sira hodi ezamina pergunta sira-ne’e ho kle’an.

Haree detallu informasaun downoad doc iha ne’e: Komunikadu Imprensa Konf.Inter