Dili – (15 Maiu 2026), Centro Nacional Chega!I.P organiza atividade edukativa ne’ebé lori estudante sira halo vizita ba Muzeu Chega!. Iha vizita ne’e, partisipa husi estudante eskola sira hanesan, Eskola Kolejiu Externato São José, Eskola Sekundariu Jeral FINANTIL, Escola Católica do Sagrado Coração de Jesus Becora (SACROJES), Eskola Sekundáriu Jerál Nicolau Lobato, Eskola Sekundáriu Nobel da Paz, Z&Z International School, Timor-Leste Adventist International School (TAIS), Eskola Bázika Sentrál (EBC) Bairo-Pité, Eskola Bazika Sentral Bidau-Akadiru-Hun ho total na’in 179. Atividade ne’e realiza durante loron 5 hahu (11-15 Maiu 2026), iha Muzeu Chega!, Antigo Comarca Balide.
Durante loron 5 estudante sira halo vizita ba Muzeu Chega! hodi haree istória Timor-Leste ne’ebé prezerva iha Muzeu Chega!, hahu husi tempu pre-kolonial to’o restaurasaun independensia, Sala rezistensia no memória dedika ba vitima no eis prizioneiru sira, Sela Nakukun ne’ebe dedika liu ba akontesimentu sira iha area sela nakukun antigu Komarka Balide, Ezebisaun dedika ba situasaun diaria ne’ebé hala’o husi prizioneiru sira, ezebisaun hamlaha, Feto no labarik no komunidade internasional, Sala ba labarik ne’ebé aprende direitus umanus no justisa tranzitoria, Sala ba guarda prizonal nia knar fatin ne’ebé mak kompleta ho sasan antigu no fatin atu hasai foto ho grafiti ne’ebé boot hakerek ho “GOODBBY Goodbye COMARCA, CUKUP 1 X”. Alende vizita ezibisaun, estudante sira mos partisipa Quis no pintura kona-ba istória Timor-Leste ne’ebé sira aprende iha Muzeu Chega! no mos fahe livru ba estudante sira.
Atividade hirak ne’e hala’o objetivu mak, atu estudante sira aprende kona-ba istória luta ba independénsia Timor-Leste nian, violasaun direitus umanus no vitima no eis-prizoneiru sira-nia esperiensia. Atu hasa’e konxiénsia estudante sira nian kona-ba importánsia memória koletiva no patrimóniu istoriku timoroan nian. Estimula hanoin kritiku, empatia no responsabilidade sívika ba estudante sira. Atu estudante sira bele komplementa aprendizajen no hamosu interese iha istória no kultura.
Atividade ne’e hala’o iha Muzeu Chega! tanba Muzeu Chega! sai hanesan sentru aprendijazen ba istória no direitus umanus ne’ebé exelente, no mos sai hanesan instrumentu importante. Atividade sira-ne’e dezeña la’ós de’it nu’udar meiu transferénsia koñesimentu maibé mos nu’udar espasu ba diálogu, reflesaun, no aprendizajen kritiku kona-ba istória violénsia, rezisténsia, rekonsiliasaun no harii dame iha Timor-Leste. Tanba ne’e, nesesáriu atu organiza atividade edukativa ne’ebé estruturadu, partisipativu, no relevante ba nesesidade sosiedade atuál nian.
Apolonia Lemos dos Santos nu’udar Manorin iha Eskola Bazika Sentral Bidau-Akadiru-Hun, hato’o apresiasaun ba servisu Chega! nian tanba konvida ona sira nia estudante partisipa iha atividade ne’e atu bele aumenta estudante sira nia koñesimentu kona-ba istória pasadu.
Jose Martins nu’udar manorin istória iha Eskola Sekundáriu Nobel da Paz dehan, atividade edukativa lori estudante sira vizita Muzeu Chega!, partisipa Quis ne’e di’ak tanba bele motiva no enkoraja estudante sira aprende istória pasadu. Uku-an ne’ebé ita hetan la’os ema entrega mai ita maibé liu husi terus no mate.
Nia mos husu Chega! atu kontinua ho atividade ne’e atu lori estudante sira mai vizita no refleksaun tanba estudante barak mak ohin loron seidauk hatene istória luta povu Timor-Leste nian ba ukun rasik-an.
“Hau sente ne’e di’ak tanba lori estudante sira bele aprende fali ita nia istoria pasadu liu-liu ita nia tiu no avo sira mate. Sira bele hatene klean liu tan istória pasadu katak ukun-an ida ne’e ita hetan la’os ema tau iha bandeiza maibé liu husi terus mak ita bele hetan ukun-an. Hau hanoin foinsa’e sira presiza hatene ita nia istória pasadu tanba barak mak lahatene ita nia istória. CNC hanesan sentru ne’ebé haburas ita nia istória”, Manorin informa.
Centro Nacional Chega! nu’udar Institututu Publiku ne’ebé haknaar-an ba prezerva memória koletiva no promove valór sira kona-ba lia-loos, justisa, rekonsiliasaun, no direitus umanus iha Timor-Leste. Centro Chegal nia mandatu prinsipál ida mak atu asegura katak koñesimentu istóriku no lisaun sira husi pasadu asesivel, komprende, no reflete ho krítiku husi públiku luan liu.
Entertantu, atividade hirak ne’e hala’o hodi hatan ba mandatu Centro Nacional Chega! I.P nian ho baze ba dekretu lei Nu. 48/2016 ho vizaun atu harii Sosiedade ida ne’ebé mak inkluzivu, la repete istória passadu nian, moris iha dame, no respeitu direitus umanus. Centro Chega! ninia misaun mak atu harii Centru ba Poz-konflitu ne’ebé prezerva memória pasadu hodi promove direitus no valór umanu no harii parseria nasionál no mos internasionál hodi reforsa servisu sira ba implementa rekomendasaun sira Relatóriu Finál “Comissao de Acolhimento, Verdade e Reconciliacao (CAVR)- Chega! Comissao da Verdade e Amizade (CVA)- Per Memóriam Ad Spem, sira ne’ebé relevante.
Media Chega!.






























