Centro Chega!I.P ho GT-PRT Fahe Esperensia Kona-ba Rekonsiliasaun iha SEAWPM

73

Dili – (09 Abril 2026), Centro Nacional Chega!I.P ho Grupu Traballu Prosesu Rekonsiliasaun Timoroan (GT-PRT) fahe esperensia kona-ba prosesu rekonsiliasaun Timoroan nian iha Youth Forum on Peace, Reconciliation, and Social Cohesion (SEAWPM), ne’ebé hala’o durante loron 2 (08-09), iha salaun Ministeriu Finansas (MF) Aitarak-laran, Dili.

Porta Voz Grupu Traballu Prosesu Rekonsiliasaun Timoroan (GT-PRT), Jose A. de Jesus Neves ‘Samalarua’ iha forum ne’e liu husi sesaun dialogu hato’o apresiasaun no enfaze kona-ba rekonsiliasaun nu’udar prosesu ida kura kanek pasadu nian.  Nia hatutan tan katak, rekonsiliasaun depende ba vítima no autór ne’ebé presiza iha onestidade, responsabilidade no fo perdaun ba malu.

Reprezentante Diretór Ezekutivu Centro Chega!I.P, Gaudencio Soares Souza iha enseramentu forum ne’e katak, foinsa’e sira nu’udar arkitetu ba dame rejionál. Nia haktuir, Centro Chega!I.P eziste atu asegura konflitu sira ne’ebé akontese iha pasadu husi 1974 to’o 1999, istória pasadu ida ne’e nunka haluha, maibé uza hanesan fundasaun ba kultura dame nian.

Nia lori Centro Chega!I.P nia naran hato’o apresiasaun ba atividade forum ne’e tanba durante loron rua ita-boot sira diskute kona-ba dame, rekonsiliasaun no koezaun sosiál, la’ós de’it hanesan konseitu abstratu sira, maibé hanesan valór lorloron nian kona-ba responsabilidade, integridade, no solidariedade ne’ebé tenke orienta ita-boot sira-nia lideransa. Ita-boot rona, fahe, no reflete ona kona-ba saida maka signifika atu harii dame iha ita-nia komunidade sira. Dame la’ós de’it auzénsia konflitu, maibé prezensa lia-loos nian, responsabilizasaun, no perdaun nian. Iha ita-boot nia istória sira, ha’u haree espíritu rekonsiliasaun nian no esperansa ne’ebé labele nakfera ne’ebé define ita nia nasaun no rejiaun. Timor-Leste oras ne’e ofisialmente sai ona membru família ASEAN nian.

Ida ne’e liu fali relasaun diplomátika ida, ne’e hanesan oportunidade ida ba ita-nia foinsa’e sira atu fahe esperiénsia úniku Timor-Leste nian hodi transforma konflitu sai oportunidade ba dame ne’ebé dura. Timor-Leste nia jornada rasik fo hanoin mai ita katak dame nunka hatutan, ida-ne’e harii loron ba loron, liu husi luta, diálogu, kompaixaun, no asaun koletiva. No iha Sudeste Aziátiku tomak, ita haree lia-loos hanesan katak ita-nia diversidade la’ós barreira ida, maibé forsa ida ne’ebé kesi ita hamutuk.

Ba ita-nia foinsa’e timoroan sira, imi mak ‘Jerasaun Patriota’ ne’ebé tenke tane aas legadu dame nian ne’ebé husik hela husi ita-nia katuas no eroi sira. Uza hanoin inovativu no kooperasaun fraterna ne’ebé ita-boot sira hatudu iha ne’e atu rezolve dezafiu nasionál no rejionál sira aban-bainrua nian husi justisa sosiál ba dezenvolvimentu sustentável. Rekonsiliasaun presiza sinseridade no vontade atu envolve lahó emosaun, hanesan família ida de’it. Ami sai husi forum ne’e la’ós de’it ho koñesimentu foun, maibé ho kompromisu ne’ebé fahe atu harii rejiaun ida ne’ebé ‘Chega!’ ‘to’o ona’ aplika ba konflitu, no ‘Dame no Dezenvolvimentu’ sai ita-nia futuru komún.

Hodi Centro Nacional Chega!I.P nia naran “ha’u hakarak hato’o ha’u-nia agradesimentu kle’an ba imi ida-idak organizadór sira husi Mediadór Paz Sudeste Aziátiku, líder foinsa’e sira, fasilitadór sira, no parseiru sira husi Timor-Leste no ASEAN tomak ba imi-nia matenek, korajen, no paixaun ba paz. Obrigado, no mai ita dezeja viajen seguru ba ita-nia maun-alin ASEAN sira”.

Entertantu, atividade ne’e hetan apoiu husi Southeast Asia Women Peace Mediators, Centro Nacional Chega!I.P, Ministeriu Finansas no Governu Australia no hetan partisipasaun husi foinsa’e sira mai husi Universidade, Movimentu, Organizasaun Sosiedade Sivil no entidade sira seluk.

Media Chega!.




Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

X