Baucau, (22 Dezembru 2025) – Vise Ministru Asuntu Parlamentar (VMAP), Aderito Hugo da Costa, Prezidente Konsellu Administrasaun Centro Chega!I.P, Manuel Pereira, Membru Konsellu Administrasaun Chega!, Inocêncio de Jesus Xavier no Aniceto Guro Berteni Neves, Diretór Ezekutivu Centro Chega!I.P, Hugo Maria Fernandes hamutuk ho Reprezentante Sentru Solidariedade Sosiál no Inkluzaun Munisipiu Baucau (SSSIMB) no Reprezentante Prezidente Autoridade Munisipiu Baucau ho Autoridade Lokal Suku Builai no mos Asosiasaun Vitima Konflitu Politika 1974-1999 entrega Uma Memória ba Esperansa (UMbE) ba vitima no Sobrevivente mais vulneravel, Francisco Vital Ximenes iha Suku Builai, Postu Administrativu Baucau, Munisipiu Baucau.
Uma ne’e entrega hafoin hetan inagurasaun hosi Vise Ministru Asuntu Parlamentar (VMAP), Aderito Hugo da Costa. Iha diskursu Vise Ministru dehan, Sobrevivente Francisco merese hetan Uma Memória ba Esperansa (UMbE) Chega! nu’udar rekoñesimentu estadu no governu nian ba nia kontribuisaun luta ba ukun rasik-an.
Vise hatutan, uma ne’ebé Centro Chega!I.P halo ba vitima no Sobrevivente sira ho dezeñu ne’ebé kapas, orsamentu ne’ebé kiik ho de’it montante 14 Mill no involve komunidade sira ne’e hatudu kapasidade jestaun ne’ebé di’ak. Ida ne’e sai modalidade di’ak ne’ebé Chega! hatudu. Ministériu balun ho Autoridade Munisipiu sira mos komesa haree no interese atu halo tuir modalidade ida ne’e.
“Hau akompaña Chega! nia modalidade ida ne’e, hau haree Ministériu sira seluk, Autoridade Munisipiu sira komesa haree ona atu halo tuir”, dehan VMAP iha diskursu inagurasaun UMbE iha Suku Builai, Munisipiu Baucau.
Iha oportunidad hanesan, Membru Konsellu Administrasaun Chega!, Inocêncio de Jesus Xavier hateten, uma ne’ebé Centro Chega!I.P entrega ba Sobrevivente Francisco atu dignifika no valoriza nia kontribuisaun. Iha tempu pasadu hasoru situasaun difisil maibé hatudu espiritu voluntariedade, determinante i persisten oinsa Timor-Leste bele hetan ukun rasik-an.
“Hau haree katak uma ne’e lanato’on maibé ne’e jestu agradesimentu ba ita boot sira nia kontribuisaun. Ne’e nu’udar esforsu estadu liu hosi Nuno Governu Konstitusional nian, oinsa mak bele hakma’an no dignifika ita boot sira. Agradese ba MSSI ne’ebé apoiu fasilidade hodi tau iha laran”, Inocêncio agradese.
Reprezentante Sentru Solidariedade Sosiál no Inkluzaun Munisipiu Baucau (SSSIMB), Tomé F. Freitas hato’o agradesementu ba Chega! ne’ebé servisu hamutuk ho Ministériu Solidariedade Sosiál no Inkluzaun (MSSI), ne’ebé sempre apoiu malu iha atividade oin-oin, atividade ida mak programa apoiu pontual ba Sobrevivente sira no mos apoiu sasan ba sobrevivente Francisco hodi tau iha uma laran. No ba oin MSSI sei kontinua servisu hamutuk hodi apoiu vitima no Sobrevivente sira ne’ebé presiza.
Xefe Suku Builai, Juvinal Feliciano da Costa, agradese Centro Chega!I.P tanba bele hili nia komunidade sai benefisiariu ba UMbE. Apoiu ida ne’e hatudu katak estadu no governu rekoñese sira nia kontribuisaun luta iha pasadu. Ohin loron ita hetan ukun-an ona presiza tau matan ba sira tanba sira moris ho kondisaun vulneravel liu.
“Hau lori komunidade nia naran hato’o agradesimentu ba Chega! tanba halo ona uma ba hau nia komunidade no ida ne’e hanesan rekoñesimentu ida ba nia kontribuisaun luta ba ukun rasik-an. Uma ne’e inagura iha ambitu natal no tinan foun nian. Espera ba futuru halo di’ak liu-tan ba ida ne’e”, Xefe Suku Agradese.
Sobreviente, Francisco Vital Ximenes hanesan benefisiariu dehan, sente kontente tanba Centro Chega!I.P halo ona uma ba nia hodi hela. Durante ne’e hela iha uma ho kondisaun lafavoravel tanba taka ho tali tahan ne’ebé komesa dodok ona tempu udan bee tama iha uma laran susar ba sira atu deskansa. Uma ne’e mos didin ho bebak.
Dadaun ne’e, Sobrevivente Francisco nia kondisaun fiziku komesa menus, nia mos sai defisiente tilun wainhira ema ko’alia ho nia larona. Poblema ne’e mosu tanba kauza hosi aktu brutalidade ne’ebé Militar Indonézia halo ba nia iha tempu pasadu hanesan baku, tuku, tebe, soke ho eletrisidade, fai nia ho kilat iha ulun no oin laran no ameasa atu tiru mate maibé lakonsege.
Ho problema ne’e, presiza duni tau matan, tanba ne’e, Centro Nacional Chega!I.P servisu hamutuk ho Asosiasaun Vitima Konflitu Politiku 1974-1999 hanesan parseiru implementadór halo konstrusaun uma “Da Memória À Esperança” ba Francisco Vital Ximenes iha suku Builai. Uma ho medida 9×7, kompostu hosi, Kuartu 3, sala 1, haris fatin 1, varanda 1 no mos dapur, kompleta ho instalasaun eletrisidade, plafon no keramik, exeptu dapur ho totál orsamentu $ 14.167.45 inklui ona selu badae.
Uma “Da Memória À Esperança” nu’udar parte ida hosi implementasaun Mandatu Centro Chega! nian tuir Dekretu Lei 48/2016 mak atu tau-matan no apoiu Sobrevivente sira hosi Violasaun Direitu Umanu ne’ebé akontese iha periodu1974-1999. Nune’e mos nu’udar programa prioridade Governu Konstitusional dasia nian ne’ebé hatur iha CNC I.P nia responsabilidade atu fo tulun ba prezervasaun memória pasadu sira no kontinua promove direitu umanu no rekonsiliasaun.
Entertantu, tuir dadus Centro Chega!I.P liu hosi Divizaun Solidariedade ba Reparasaun (DSR) rejista katak, hosi 2021 to’o 2025, Centro Chega!I.P entrega ona Uma Memória ba Esperansa (UMbE) ba sobrevivente mais vulneravel hamutuk 25.
Media Chega!.

