Ermera – (20 Fevereiru 2026), Centro Nacional Chega!I.P organiza ona retiru ho Grupu Traballu Prosesu Rekonsiliasaun Timoroan (GT-PRT), ne’ebé hala’o durante loron rua hahú husi loron 19 to’o 20 Fevereiru 2026 iha Salaun CCT, Railaco, Munisípiu Ermera, ho tema “Hanoin Ida no Prespetiva Ida De’it ba Susesu Rekonsiliasaun Timoroan”.
Iha diskursu abertura, Diretór Ezekutivu Centro Chega!I.P, Hugo Maria Fernandes énfaze importánsia husi atividade retiru GT-PRT, no afirma retiru nu’udar prosesu ida atu avalia servisu progresu no dezafiu implementasaun programa ba atividade sira ne’ebé GT-PRT hala’o durante tinan 2025 no mos deskute planu servisu tinan 2026 nian.
Objetivu prinsipál husi retiru mak atu kontinua aliña hanoin no persepsaun kona-ba asuntu rekonsiliasaun, nune’e membru Grupu Trabalu Prosesu Rekonsiliasaun Timoroan (GT-PRT) sira iha koñesimentu hanesan kona-ba asuntu rekonsiliasaun ne’ebė sai núdar parte integradu ida husi mekanizmu justisa tranzitoriu, atu aprezenta Planu Operasional Centro Chega! nian liga ho Prosesu Rekonsiliasaun Timoroan, nune’e bele fahe tarefa servisu ba malu iha implementasaun prosesu rekonsiliasaun, atu aprezenta Nota Konseitu PRT no Termu Referensia Estabelesementu GT-PRT. Alende ne’e liu husi retiru ida ne’e mos atu aprezenta mapamentu kazu ba prosesu rekonsiliasaun no konsulta públiku ba prosesu rekonsiliasaun Timoroan, Atu fahe tarefa servisu entre Centro Chega! no Membru Grupu Traballu PRT, inklui hamutuk halo advokasia ba asuntu sira mak deside hamutuk iha prosesu rekonsiliasaun Timoroan.
“Hakarak hato’o agradese wain ba membru hotu-hotu husi Grupu Traballu sira PRT nian ba disponibilidade hodi kontinua partisipa iha atividade ida ne’e. Atividade ida ne’e bele mos nu’udar resposta balun ba ita nia avaliasaun ba PRT iha Kasabauk, Suai iha fulan Dezembru, no ita mos halo ona avaliasaun hamutuk iha Dili, ita ko’alia kona-ba prosesu balun ne’ebé mak la’o di’ak no prosesu balun ne’ebé mak la’o seidauk di’ak. Entaun enkontru ida ohin no aban ita sei buka soluasaun ba sa mak ita hetan hamutuk iha rezultadu PRT Kasabauk”, dehan Hugo Fernandes iha diskursu atividade retiru ne’ebé hala’o iha Railako, Ermera.
Iha oportunidade hanesan, Membru Konsellu Administrasaun Chega!, Rev. Arlindo Marçal reprezenta Prezidente Konsellu Administrasaun hateten, partisipasaun membru GT-PRT iha atividade retiru ne’e hatudu katak ita iha komitmentu makas ba rekonsiliasaun.
Atividade lubuk ida mak GT-PRT halo ona hanesan halo retiru iha Dare, Hasoru Primeiru Ministru (PM), atividade konsultasaun públiku iha Liquiça, Baucau no Suai, depois halo rekonsiliasaun iha Suku Kasabauk, Postu Tilomar, Munisipiu Covalima.
Atividade hirak ne’e ita nota katak intensivu tebtebes atu hatudu katak ita hakarak duni halo rekonsiliasaun. Ita hatene katak rekonsiliasaun ne’e prosesu ida, maibé prosesu ida ke naruk, prosesu ida ke delikadu, maibé ita la’o. Ita ko’alia kona-ba rekonsiliasaun, ne’e ko’alia kona-ba ema ho ema ne’ebé iha konflitu.
“Apresia servisu GT-PRT tanba imi halo ona servisu lubuk ida iha tinan kotuk 2025 no tinan ida ne’e sei kontinua nafatin ne’ebé hahu ho atividade retiru. Ita hein katak ho retiru ne’e bele fahe hanoin ba malu atu bele halo prosesu rekonsiliasaun ida ne’ebé di’ak no bele hetan susesu”, dehan Rev. Arlindo.
Liu husi retiru ne’e bele fó hanoin no ideia ba malu atu bele hetan dalan ida di’ak hodi ita nia rekonsiliasaun ne’e bele hetan susesu no atu halo preparasaun ida di’ak ne’e ita tenke halo retiru halo refleksaun ida di’ak liu kona-ba prosesu rekonsiliasaun ida. Ita halo rekonsiliasaun tenke halo ho fuan labele halo rekonsiliasaun ho politika.
Hafoin estaabelese tiha Grupu Traballu Prosesu Rekonsiliasaun Timoroan (GT-PRT), Grupu ne’ebé ho Membru barak liu husi Organizasaun Rezisténsia no Organizasaun Juvenil ne’e, hala’o ona atividade lubuk ida relasiona ho atividade kampaña kona-ba Rekonsiliasaun liu husi Konsulta Públiku iha Munisípiu Liquiça, Covalima no Baucau. Alende halo konsultasaun, Grupu Traballu ho Centro Chega! mos hala’o ona atividade seminar no talk show sira liu husi media. Ikus liu, iha fin 5 Dezembru 2025 Centro Chega! hamutuk ho GT-PRT konsege fasilita atividade rekonsiliasaun ho susesu entre autor ho vitima ba kazu violasaun direitus umanus ne’ebé akontese iha 1999 hafoin konsulta popular, iha Suku Kasabauk, Postu Tilomar-Covalima.
Iha tinan ida ne’e 2026, Centro Chega! dezeiña ona programa no planu atividade sira kona-ba prosesu rekonsiliasaun Timoroan nian ne’ebé sei hala’o durante tinan tomak. Nune’e atu asegura prosesu implementasaun programa no atividade PRT nian.
Membru Grupu Traballu Hili Samalarua Nu’udar Portavoz hodi Troka Joaquim Fonseca “Russo”.
Durante loron rua (19 to’o 20 Fevereiru 2026), Centro Nacional Chega!I.P no Grupu Traballu Prosesu Rekonsiliasaun Timoroan realiza retiru iha Salaun CCT, Railaco, Munisípiu Ermera, ho tema “Hanoin Ida no Prespetiva Ida De’it ba Susesu Rekonsiliasaun Timoroan”, Membru Grupu Traballu sira mos hili ona José António de Jesus das Neves ‘Samalarua’ nu’udar Portavoz PRT hodi troka Joaquim Fonseca “Russo”.
Hafoin hili tiha Porta Voz GT-PRT, José António de Jesus das Neves ‘Samalarua’ hato’o nia prontidaun atu asumi konfiansa ne’ebé mak membru GT-PRT fó, maibé nia enfaze importante mak servisu koletivu no fó konfiansa ba malu, no mós suporta malu ba susesu rekonsiliasaun.
“Rekonsiliasaun ne’e baze husi rekonstrusaun pais tanba ita rekonstrui pais sein iha lixo politiku públiku nasional. Buat sira ne’e ita seidauk kore i servisu ida ne’e, ita atu koko halo buat ruma, dasa foer sira ne’e maibé ita labele dasa mesak tenke envolve estadu. Hau simu konfiansa ida ne’e, tanba ne’e konfiansa reciprocação. Tanba ne’e hau simu servisu ida ne’e. Ba oin hau, ita hotu-hotu nia prontidaun, hau laiha rezerva”, dehan Porta Voz GT-PRT ‘Samalarua’.
Centro Nacional Chega!I.P estabelese Grupu Traballu Prosesu Rekonsiliasaun Timor-oan (GT-PRT) iha tinan 2025, ne’ebé nia kompozisaun mai husi Organizasaun Rezisténsia, Organizasaun Sosiedade Sivil no Instituisaun Estadu no Governu, ne’ebé ho objetivu atu implementa rekomendasaun sira husi Relatóriu Final Comissão de Acolhimento, Verdade e Reconciliação (CAVR) ka Chega! no Comissão da Verdade e Amizade (CVA) Memoriam Ad Spem, espesifikamente relasiona ho rekomendasaun kona-ba rekonsiliasaun.
Media Chega!.

