Dili – (06 Novembru 2026), Estudante Universidade Nacional Timor Lorosa’e (UNTL), Fakuldade Enjeñaria na’in 187 hala’o vizita iha Muzeu Chega!. Objetivu husi vizita ne’e atu aprende istória Timor-Leste kona-ba prosesu luta ba ukun rasik-an.
Vizita ne’e hahu husi sekuénsia akontesimentu sira, istória narativa vitima no sobrevivente sira, ezibisaun kona-ba violasaun direitus umanus pasadu, vizita kadeira eletroniku, no sela nakukun nu’udar fatin detensaun, torturasaun no violasaun direitus umanus oin-oin ba timoroan sira. Ikus taka ho asiste filme dokumentariu sobrevivente sira nian no halo refleksaun hamutuk.
Dosente UNTL, Fakuldade Enjeñaria, Esterlita M. Fernandes esplika, razaun lori estudante sira mai vizita Muzeu Chega! nu’udar parte ida husi materia Edukasaun Sivika no Etika Moral foku liu ba materia ida kona-ba Demokrasia no Direitus Umanus. Vizita ne’e mos parte ida husi materia pratika Modul Chega! ne’ebé hanorin ona estudante sira iha Fakuldade Enjeñaria.
Vizita ne’e importante tebes, dosente informa katak, estudante sira mak nu’udar futuru nasaun nian presiza aprende istória tanba istória mak nu’udar abut nasaun nian. Se ema moris iha nasaun ida ne’e mak lahatene nia istória mak nia lahatene ninia abut lolos mai husi ne’ebé. Nasaun ida ne’e atu hetan independensia liu husi terus no susar oin-oin tanba ne’e estudante presiza aprende istória, ba futuru sira hetan pozisaun ruma iha nasaun sira labele hanoin de’it ba sira nia-an, sira nia familia, maibé tenke haree ema hotu hanesan.
Estudante Fakuldade Enjeñaria, Deonisia Maria A. Gusmão dehan, sente kontente tebes bele mai halo vizita iha Muzeu Chega! hodi aprende istória Timor-Leste. Nia konta, uluk ema konta istória ba sira katak ukun-an ne’e ema barak mate no terus oin-oin, maibé nia lafiar, depois nia vizita hotu tiha mak nia sente no hatene katak ukun-an ida ne’e ema barak mak mate, terus no susar oin-oin.
“Uluk ema konta katak ukun-an ne’e hetan liu husi terus no susar, uluk hau lafiar, maibé mai vizita Muzeu Chega! hau sente katak ema barak mak terus no susar duni ba rai ida ne’e. Exemplu mak violasaun, ema barak mak terus ba hmlaha, barak mak lakon direitu ba edukasaun, asesu ba saude. Hau mos lahaluha hato’o agradese ba Centro Nacional Chega! tanba bele fo ona oportunidade mai ami hodi bele koñese di’ak liu tan istória tempu uluk nian. Ba ami jerasaun foun tenke hetene istoria ida uluk nian atu nune’e ema husu ami kona-ba istória uluk nian, ami bele hatene kona-ba oinsa mak Timor-Leste bele hetan independensia”, dehan Estudante Deonisia.
“Hau sente kontente tebes wainhira vizita iha fatin ida ne’e. hetan esperensia barak kona-ba istória no memória inan aman sira ne’ebé mak luta ba ukun rasik-an. Hau hanoin istoria ne’e importante atu ita aprende tanba ida ne’e husi ita nia identidade hodi hatutan ba jerasaun tuir mai”, esplika Estudante, Jonato de Assis.
“Hau sente triste tebes avo sira ne’ebé mak uluk luta ba ukun rasik-an terus tebes. Liu husi sira nia esforsu mak ita hetan liberdade. Joven sira agora mak tenke estuda makas koñesimentu klean para hadia dezenvolvimentu nasional”, tenik Estudante Julifa Pereira.
Ho vizita ne’e, estudante UNTL mos hato’o mensajen ba estudante sira katak, mai aprende istória Timor-Leste iha Muzeu Chega!, nune’e bele fahe tutan ba jerasaun foun sira tuir mai atu sira bele hatene, se lae jerasaun sira tuir mai sei lahatene istoria. Mensajen mos ba joven sira agora tenke estuda makas atu bele dezenvolve Timor-Leste.
