Ainaro – (19 Juñu 2026), Centro Nacional Chega!I.P ho Grupu Traballu Prosesu Rekonsilisaun Timoroan (GT-PRT) hamutuk autoridade lokal, lia na’in no komunidade sira husi Suku Mauchiga no Suku Mulo (Dare), Postu Administrativu Hatubuiliku, Munisipiu Ainaro hala’o serimónia kultural matak malirin hodi hatur ukun no bandu ba konflitu pasadu nian liga ba levantamentu armada ne’ebé akontese iha loron 20 Agostu tinan 1982, ne’ebé mosu fragmentasaun memória kona-ba narativa memória prosesu no fatin levantamentu. Serimónia kultural ne’e hala’o iha uma lisan Colitada, Suku Mauchiga.
Serimonia ne’e hetan prezensa husi Ministru Asuntu Kombatente Libertasaun Nasionál (MAKLN), Gil da Costa Monteiro “Oan Soru”, Prezidente Konsellu Kombatente Libertasaun Nasionál (CCLN), Vidal de Jesus ”Riak Leman”, Presidente Autoridade Munisípio Ainaro, Manuela Georgina Carmo Bucar Corte-Real, Reprezentante Ministeriu Interior, Reprezentante Ministeriu Administrasaun Estatal (MAE), Autoridade Defeza no Seguransa no entidade sira seluk.
Iha oportunidade ne’e, Diretór Ezekutivu Centro Nacional Chega!I.P, Hugo Maria Fernandes hatete, levantamentu 20 Agusto 1982 Mauchiga-Dare hakerek ona iha relatóriu boot Comissão de Acolhimento, Verdade e Reconciliação (CAVR).
Diretór haktuir, levantamentu 20 Agusto 1982 Mauchiga-Dare la’os komunidade sira iha Suku Mauchiga no Suku Mulo (Dare), Postu Administrativu Hatubuiliku, Munisipiu Ainaro de’it mak hatene, maibé ema hotu tantu iha rai laran no rai liur mos hatene kona-ba oinsa mak komunidade ida ne’e bele rejista eventu ne’e ho di’ak tebes, ema nain hira mak mate, muda husi fatin ida ne’e ba iha ne’ebé, no ba Atauru no ba Dotik-Same.
Nia afirma, levantamentu ida ne’e hatudu sentidu ida patriotika, sentidu ida nasionalizmu aas liu. ita tenke respeitu duni ba ita nia nain ulun sira ne’ebé mak sai sasin moris, ne’ebé mak ohin loron hamutuk ho ita iha fatin ida ne’e hanesan, Ministru Asuntu Kombatentes Libertasaun Nasional (MAKLN), Gil da Costa Monteiro “Oan Soru”, Prezidente Konsellu Kombatente Libertasaun Nasionál (CCLN), Vidal de Jesus “Riak Leman”, Augusto de Araujo “Tara” no Julio da Conceição “Loro Mesak” no mos komunidade sira ne’ebé mak patrisipa i lidera levantamentu ne’e.
“Mauchiga ho Dare oan tenke orgullu katak ita boot sira nia istória la’os iha komunidade ida ne’e mak hatene, iha mundu tomak hatene”, dehan Diretór Ezekutivu iha diskursu ne’ebé hala’o iha sede suku Mauchiga, hafoin remata serimonia matak malirin ne’ebé hala’o iha uma lisan Colitada, Mauchiga-Ainaro.
Serimónia kultural matak malirin ne’ebé hala’o iha Suku Mauchiga atu hakotu tia siklu odiu no vingansa atu nune’e komunidade sira bele moris iha ambiente hakmatek no pas. No mos hakotuk korente odiu entre jerasaun ba jerasaun husi fatin rua (komunidade suku Mauchiga no komunidade suku Mulo-Dare).
Entertantu, atividade hirak ne’e, Centro Nacional Chega!I.P halo bazeia ba dekretu Lei no. 48/2016 ho vizaun mak “Sosiedade ida ne’ebé inkluzivu, la repete istória passadu nian, moris iha dame, no respeitu ba direitus umanu”. No nia misaun mak “Harii sentru Pós-konflitu ne’ebé prezerva memória pasadu nian hodi promove direitus no valór umanu, harii parseria nasionál no internasionál hodi reforsa rede servisu sira ba implementasaun rekomendasaun sira husi Relatóriu Finál Comissão de Acolhimento, Verdade e Reconciliação (CAVR)-Chega! no Comissão da Verdade e Amizade (CVA) – Per Memóriam Ad Spem, sira ne’ebé relevante”.
Media Chega!.

