Lansamentu no Diskusaun Livru Ho Titulu “Janji Yang Tertinggal Di Ruang Gelap”

Dili – (27 Marsu 2026), Centro Nacional Chega!I.P fasilita lansamentu no diskusaun livru ho titulu “Janji Yang Tertinggal Di Ruang Gelap”, ne’ebé hala’o iha salaun konferensia Centro Chega!I.P, Antigo Comarca Balide. Serimonia lansamentu no diskusaun livru partisipa husi Reprezentante Ministériu Edukasaun (ME), Dosente, Peskizador, Estudante, no entidade sira seluk.  Hafoin halo lansamentu kontinua ba diskusaun ho Oradór ba diskusaun livru mak hanesan, Nug Katjasungkana no Zelia Vital inklui Eskritór livru, Bill Soares hodi aprezenta kontedu livru.

Iha intervensaun, Diretór Ezekutivu Centro Chega!I.P, Hugo Maria Fernandes destaka importansia husi livru ho titulu “Janji Yang Tertinggal Di Ruang Gelap” ne’ebé hakerek husi Bill Soares kona-ba memória pasadu Ze nian ne’ebé mate ho idade 12 iha Maliana, Munisipiu Bobonaro durante períodu Konsulta Populár 1999, nia enfáze katak, livru ne’e importante atu hametin memória pasadu, maibé mos aprenzenta kona-ba lala’ok ida ne’ebé maus, lala’ok ida ne’ebé lori ita semo iha ita nia imajinasaun no lalakon nia sentidu lia loos.

Hugo haktuir katak, memória pasadu Ze nian ne’ebé hakerek iha livru ne’e atu ema Indonézia hatene. Centro Chega!I.P kompremetidu sei ajuda atu fahe livru ne’e ba parseiru sira iha Indonézia liu-liu ba Universidade Katolika Sanata Dharma atu tau iha sira nia biblioteka tanba Centro Chega!I.P iha kooperasaun aplika konseitu rua, ida mak stetika melankolia oinsa mak obra arte literaria sira atu introduz memória moruk sira ho maneira ida furak bele liu husi poezia, obra literaria sira hanesan livru, drama no filme sira nia sentru mak vitima sira. Ida ne’e oinsa mak sira nia memória bele sai refleksaun. Iha konseitu seluk, memória pasionis oinsa mak ita refleta memória ne’e liu husi ema nia sofrementu sira bele transforma ita nia pensamentu, transforma ita nia atetude saida mak ita haree.

Centro Chega!I.P nia programa boot ida naran programa memórializasaun integradu. Programa ne’e sai hanesan plataforma ida oinsa ema nia memória tuir konseitu Chega! nian, ita dignifika, ita perpetua no fo valor. Iha konseitu baziku kona-ba memória oinsa loke espasu ba dignifikasaun, fo ondra i fo respeitu.

“Hau kontente tanba livru ne’e ho liangua Indonézia, ne’e importante ba Indonézia atu sira lee, sira bele hatene sa mak akontese iha Timor, sa mak akontese iha Maliana. Livru ne’e ba ita timor, ne’e transformasaun ida sa mak akontese. Hau fiar livru ne’e halo re-produsaun tan”, dehan Hugo.

Iha fatin hanesan, Eskritór livru, Bill Soares esplika, hakerek livru Ze nia memória pasadu lori tempu naruk, komesa husi 2017. Razaun hakerek livru ne’e tanba hakarak atu relebra fila fali akontesimentu pasadu 1999 ne’ebé Milísia pro-autonomia oho Ze iha periodu Konsulta Populár.

“Ba hau nia hanoin primeiru mak justisa lolos. Livru ne’e ema seluk rona sira nia istória, sira sente sira nia mate lasaugati, sente katak alin ne’e mos la’os funu nain no la’os kaer kilat, maibé nia ema baibain. Hau hakarak agradese ba Centro Chega!I.P ho nia estrutura tomak bele fo biban no fo oportunidade mai ami familia ida ne’e hodi bele halo lansamentu”, nia agradese.

“Janji Yang Tertinggal Di Ruang Gelap”.

Livru ho titulu “Janji Yang Tertinggal Di Ruang Gelap”, mak istória memória (memory) ida kona-ba Ze, labarik kiik ida ho idade 12 nia moris no mate durante períodu Konsulta Populár iha tinan 1999. Bazeia ba istória real, livru novela ida-ne’e tenta atu relembra fali naran sira ne’ebé dalaruma lakon iha istória. Dalabarak, mate sira ita sura hanesan númeru no estatístika iha relatóriu ofisiál sira. Nune’e livru novela ida ne’e tenta atu fo naran no oin umanu husi estatitistika ne’ebé iha. Liu husi fragmentu badak sira, novela ne’e aprezenta Ze nia istória hamutuk ho nia belun eskola sira iha momentu okupasaun Indonézia nian to’o ninia mate iha tinan 1999.

Ze hanesan oan-mane hosi Aman Agostinho Soares, figura rezisténsia ida husi Suku Manapa, Posto Administrativu Cailaco, Munisipiu Bobonaro. Nu’udár labarik kiik Ze mos eskola, iha belun, goza vida labarik nian, maibé iha tempu hanesan, triste no ta’uk dalaruma mosu tanba ninia aman nia partisipasaun iha frente klandestina. To’o tempu ida, nia ho nia konsiénsia no aten barani, tan aman iha ai-laran, nia tenta envolve-an iha asaun apoiu ba servisu klandesina nian, no hili rasik nia naran kódigu Lelo Furak, hodi fasilita servisu sekreta balu.

Ho ida-ne’e, no mos tanba Milísia sira buka nia aman la hetan, ikus mai hetan oho husi Milísia pro-autonomia troka nia-aman nia fatin, iha Setembro tinan 1999, iha POLRES Maliana, husik hela tristeza boot no frustasaun ba familia sira. Istória ne’e tenta relembra mos tristeza, frustasaun, no sentimentu lakon ne’ebé susar atu kura, la’os de’it tanba lakon oan, maun, ka alin ida, maibé tanba la hatene nia restu mortais iha ne’ebé.

Ikus liu, novela ida-ne’e tenta konvida lee na’in sira atu hanoin filafali katak ukun-an ida ne’e la’os de’it ho éroi boot ho naran boot sira-nia luta. Iha mos labarik barak, hanesan Ze ne’ebé dalaruma ita haluha temi sira-nia naran. Barak hetan justisa, maibé barak mos la hetan justisa, nune’e, novela ne’e atu fanun ita hanoin fila fali de’it sira nia istória tanba ba vítima balu, forma dahuluk justisa nian mak atu ema la haluha sira.

Media Chega!.