Maulau – (07 Agusto 2026), Centro Nacional Chega!I.P hamutuk autoridade lokál no komunidade iha aldeia 10 hanesan, Aldeia Aihosan, Hatolete, Hahimau, Hatocade, Lacamalicau, Lumoluli, Maleria, Rita, Rarabula no Ussululi, iha Suku Maulau, Postu Administrasaun Maubisse, Munisipiu Ainaro hala’o serimónia isár bandeira nasional ho objetivu atu dignifika no valoriza martir da pátria ne’ebé mak mate iha Masakre Maulau hamutuk ema na’in 50-resin.
Serimónia isár bandeira, Provedór Diretus Umanus no Justisa (PDHJ), Virgilio da Silva Guterres “Lamukan” sai inspetór ba serimónia no hato’o diskursu hodi destaka, komemorasaun Masakre Maulau hahú dia 7-9 Agusto 1975 ba dala-51 nu’udar loron traziku. Komemorasaun masakre Maulau liuhosi isár bandeira nasional nu’udar simbolu ofisializa prosesu naruk ne’ebé komunidade suku Maulau infrenta durante periodu konflitu naruk hahu husi funu maun alin to’o iha invazaun Indonézia (1974-1999).
Maske tinan 51 ona, Virgilio esplika, rekonsiliasaun ne’ebé vitima no autór husi partidu FRETILIN no UDT halo iha (orsehik-red) tur hamutuk ko’alia sai lia loos, arependementu no husu deskulpa ne’e hanesan korajen no sai exemplu di’ak ba komunidade sira Suku Maulau tanba bele buka malu tur hamutuk ko’alia ba malu dame malu perante oan no beoan sira.
“Ita la’os povu aten brani iha funu de’it, atu halo funu hodi defende ninia rai maibé mos ita iha korajen atu husu deskulpa ba malu ba naksala sira ne’ebé mosu iha prosesu politiku ne’ebé ke hahu iha 1974 mai to’o 1999. Aten brani ida ne’e povu Maulau sai exemplu. Ita nia partidu boot sira, ita nia lider sira, ita seidauk haree espresaun ne’e”, Virgilio apresia korajen komunidade nian iha diskursu serimónia isár bandeira nasional ne’ebé hala’o iha sede suku Maulau, sexta (07 Agusto 2026).
Virgilio hatutan, sira ne’ebé mate iha tinan 1974-1999 nu’udar martir da pátria tanba sira nia mate mak ohin ita hetan independénsia no iha independénsia ne’e ita komemora ba dala-51, no mos ita halo rekonsiliasaun ba konflitu interna (Funu Maun Alin), ida ne’e korajen ida ne’ebé la’os de’it ba komunidade suku Maulau, maibé mos nu’udar exemplu di’ak ba komunidade sira iha Timor laran tomak atu banati tuir.
Prosesu dialogu ba dame ne’ebé la’o ho susesu. Virgilio hanesan inspetór ba sermónia isár bandeira nasional, husu ba partidu politiku sira la’os de’it partidu UDT ho FRETILIN, maibé ba partidu politiku sira hotu ne’ebe rejistadu hodi partisipa iha Eleisaun Prezidensial tinan 2027 no Eleisaun Parlamentar 2028 atu kofigura-an iha prosesu demokratizasaun katak uza konflitu interna pasadu sai referénsia ba komunikasaun politika atu lapere fila fali iha futuru.
Atu kontinua legadu sira ne’e partidu politiku atu halo kampaña politika tenke aprezenta sira nia programa politika ba povu kona-ba saida mak sira atu halo wainhira manan iha eleisaun, atu evita ostilidade ba malu, labele sadik malu, labele insita violénsia tanba partidu politika nu’udar instrumentu politiku la’os atu kaer de’it ukun, maibé sai instrumentu ba edukasaun politika ba povu.
Entertantu, atividade komemorasaun Masakre Maulau ba dala-51 ne’e hetan partisipasaun husi Vise Ministra Solidariedade Sosial no Inkluzaun (MSS), Ceo Brites, Reprezentante Prezidensia Konsellu Ministru, Reprentante Ministeriu Edukasaun, Reprezentante Ministeriu Interior, Reprezentante Prezidente Autoridade Munisipiu, Ekipa Grupu Traballu Prosesu Rekonsiliasaun Timoroan (GR-PRT), Autoridade Seguransa, Estudante, Juventude, Komunidade no entidade sira seluk.
Media Chega!.