Estudante Colégio de Sto. Inácio de Loiola, Kasait Hamutuk 157 Vizita Muzeu Chega!

Dili, (14 Abril 2026) – Estudante Colégio de Sto. Inácio de Loiola, Kasait hamutuk na’in 157 hala’o vizita ba Arkivu Muzeu Rezistensia Timorense (AMRT) no Muzeu Chega!. Vizita ne’e parte ida husi atividade anual iha prosesu aprendisajen nian.

Iha Muzeu Chega! estudante sira halo vizita hahu husi ezibisaun pre-istória to’o iha 1999, vizita sela nakukun no kadeira eletriku, istória narativa vitima no sobrevivente sira nian, asiste filme liga ba konflitu pasadu iha sala cinema, vizita ezibisaun kona-ba direitus umanus liu-liu ba exibisaun sira kona-ba hamlaha, deslokamentu forsadu, feto iha konflitu, masakre sira ne’ebé akontese iha Timor-Leste, relasaun komunidade internasional no exibisaun direitus umanus espesifiku ba justisa tranzitóriu nian.

Xefe Ekipa nu’udar mos profesor materia istória, Fernando Correia esplika, vizita ne’e parte ida husi atividade prosesu aprendisajen nian ho objetivu mak atu lori estudante sira aprende istória pasadu luta povu Timor-Leste nian ba ukun rasik-an.

Fernando haktuir, estudante sira dalabarak aprende istória iha aula no aprende de’it teoria. Estudante sira mos hafal de’it data istoriku sira maibé lahare faktu reais iha terreñu. Tanba ne’e mak lori sira vizita fatin istóriku atu sira bele haree no sente diretamente kona-ba sa mak akontese iha terreñu hodi refleta ba pasadu.

“Tanba ne’e mak ami hanoin ita lori labarik sira vizita exemplu Muzeu Chega! no AMRT atu nune’e labarik sira sente direita buat ne’ebé mak sira aprende ligadu ba faktu reais sira katak, istória ne’e la’os de’it informasaun sira atu memoriza maibé buat ne’ebé mak ita atu konsensializa, atu ita bele iha konsiensia halo ita sadar, aprende husi pasadu no hodi bele dezenvolve”, dehan Fernando.

Profesor subliña katak, istória ne’e importante tebes tanba tuir istoriadór sira hateten katak, se estudante ka ema ne’ebé mak lahatene istória, ne’e laiha pasadu no laiha futuru. Ho ninia konseitu ida ne’e mak atu refleta katak istória ne’e hanesan buat ida ne’ebé la’os mate ka la’os permanente ida, buat dinamiku ida atu nune’e jerasaun foun sira aprende hodi labele repete tan iha futuru liu-liu ba aktu violensia sira.

Estudante sira nia luta agora ne’e mak estuda maka’as atu bele sai matenek hodi kontinua luta no sakrifisiu ne’ebé mak uluk tiu no avo sira halo no lori ita ba ukun rasik-an. Entaun, remata husi vizita ne’e, sira fila ba eskola hodi partilla esperensia ne’ebé mak sira hetan hodi fahe ba sira nia kolega sira, ba familia i komunidade sira.

Entertantu, atividade vizita ne’e nu’udar parte ida husi materia istória, jeografia no edukasaun sidadania oinsa lori estudante sira hodi deskobre istória. Vizita ne’e hala’o tanba iha kooperasaun di’ak entre eskola Colégio de Sto. Inácio de Loiola, Kasait ho Centro Nacional Chega!I.P.

Media Chega!.