Site icon Chega!

Centro Chega!I.P ho GT-PRT Fahe Esperensia Kona-ba Rekonsiliasaun iha SEAWPM

Dili – (09 Abril 2026), Centro Nacional Chega!I.P ho Grupu Traballu Prosesu Rekonsiliasaun Timoroan (GT-PRT) fahe esperensia kona-ba prosesu rekonsiliasaun Timoroan nian iha Youth Forum on Peace, Reconciliation, and Social Cohesion (SEAWPM), ne’ebé hala’o durante loron 2 (08-09), iha salaun Ministeriu Finansas (MF) Aitarak-laran, Dili.

Porta Voz Grupu Traballu Prosesu Rekonsiliasaun Timoroan (GT-PRT), Jose A. de Jesus Neves ‘Samalarua’ iha forum ne’e liu husi sesaun dialogu hato’o apresiasaun no enfaze kona-ba rekonsiliasaun nu’udar prosesu ida kura kanek pasadu nian tanba hetan violasaun oin-oin ne’ebé sira hasoru hanesan tortura hodi hakanek sira.  Nia hatutan tan katak, rekonsiliasaun depende ba vítima no autór ne’ebé presiza iha onestidade, responsabilidade no fo perdaun ba malu.

Reprezentante Diretór Ezekutivu Centro Chega!I.P, Gaudencio Soares Souza iha enseramentu forum ne’e katak, Centro Chega! sente orgullu tebes ho foinsa’e sira-nia enérjia ne’ebé mak organiza ona forum ida ne’e, no nia subliña foinsa’e nu’udar arkitetu pás rejionál.

Nia afirma, Centro Chega! nu’udar instituisaun públiku ne’ebé estabele atu asegura katak ita-nia konflitu moruk pasadu husi periódu 1974-1999 ita nunka haluhan, maibé ita uza hanesan baze ida ba kultura pás nian.

“Lori Centro Chega!I.P nia naran hato’o apresiasaun ba forum ne’e tanba durante loron rua, imi halo ona diskusaun kona-ba pás, rekonsiliasaun, no koezaun sosiál, la’ós de’it nu’udar konseptu abstratu maibé valores lorloron kona-ba responsabilidade, integridade, no soliedariedade ne’ebé mak tenki guia imi-nia lideransa”, Gaudencio iha diskursu enseramentu SEAWPM. 

Ita-boot-sira rona, fahe, no refleta ona kona-ba sentidu hari’i dame ka pás iha ita-nia komunidade. Pás ne’e la’ós de’it auzénsia konflitu maibé prezénsa lia-loos, responsabilidade, no perdaun nian. Iha imi-nia istória-sira, ha’u haree espíritu rekonsiliasaun no esperánsa ne’ebé dura ka la rahun hodi defini ita-nia nasaun no rejiaun. Timor-Leste ofisialmente, sai ona membru ba família ASEAN nian. Ida-ne’e, liu atinjimentu diplomátiku, ne’e oportunidade ba ita-nia joven-sira atu fahe esperiénsia únika Timor-Leste nian hodi transforma konflitu ba oportunidade sira kona-ba pás ne’ebé duradoura.

Jornada Timor-Leste ninian rasik fó-hanoin mai ita katak pás ema nunka fó de’it nune’e; ita hari’i husi loron ba loron, liu-husi luta, diálogu, laran-sadia, no asaun koletiva. Nune’e, iha sudeste aziátiku hotu, ita haree lia-loos ne’ebé hanesan: katak ita-nia diversidade la’ós bareira maibé forsa ne’ebé mak kesi ita hamutuk.

Hanesan Diretór Ezekutivu Centro Chega!, Hugo Maria Fernandes, ne’ebé sai nu’udar Konsellu Konsultivu ba ASEAN Institute for Peace and Reconciliation (ASEAN-IPR), no ami kompromete katak ita-boot sira nia lian sei to’o ba iha nível altu rejionál sira nian.

Ba foinsa’e Timoroan hotu imi mak ‘Jerasaun Patriota’ ne’ebé mak kontinua tane aas legadu pás nian ne’ebé mak ita-nia bei-ala no eroi sira husik hela ba ita. Uza hanoin inovativu no koperasaun fraterna ne’ebé mak imi hatudu ona iha ne’e, hodi rezolve problema nasionál no internasionál iha futuru, husi justisa sosiál ba dezemvolvimentu sustentável.

Rekonsiliasaun presiza sinseridade no laran-sadia ka vontade la envolve ho emosaun, nu’udar família ida. Ita husik forum ida-ne’e, la’ós de’it ho koñesimentu foun, maibé ho komitmentu mutuál hodi hari’i rejiaun ida-ne’ebé Chega!  “Laiha ona” ba konflitu, ‘Pás no Dezemvolvimentu’ mak nu’udar ita-nia futuru komún.

Hodi Centro Chega!-nia naran, “ha’u hakarak hato’o agradesimentu ba ita boot sira organizodora husi Mediadór Pás Sudeste Aziátiku, líder foinsa’e-sira, fasilitadór-sira, parseiru hotu husi Timor-Leste no ASEAN ita-boot-sira-nia matenek, aten-berani, no paixaun ba pás”.

Entertantu, atividade ne’e hetan apoiu husi Southeast Asia Women Peace Mediators, Centro Nacional Chega!I.P, Ministeriu Finansas no Governu Australia no hetan partisipasaun husi foinsa’e sira mai husi Universidade, Movimentu, Organizasaun Sosiedade Sivil no entidade sira seluk.

Media Chega!.

Exit mobile version